Я не падману: вершы, песні, балады

Высоцкі Уладзімір

Жанр: Поэзия  Поэзия  Лирика    1999 год   Автор: Высоцкі Уладзімір   
Закладки
Размер шрифта
A   A+   A++
Cкачать
Читать
Я не падману: вершы, песні, балады ( Высоцкі Уладзімір)

Ад перакладчыка

Цікавае пытаньне: што можа прымусіць чалавека на пятым дзясятку свайго жыцьця заняцца справай, якой ён дагэтуль ніколі не займаўся?

У маім выпадку гэтаму паспрыялі дзьве віны: віна перад роднай мовай і віна перад Уладзімірам Высоцкім.

Сваю настаўніцкую дзейнасьць я пачынаў у беларускай школе, выкладаючы матэматыку, зразумела ж, на беларускай мове. Аднойчы здарылася так, што адна з маіх лепшых выпускніц атрымала «двойку» на ўступным экзамене ў інстытут толькі з-за таго, што не зразумела ў білеце, напісаным па-расейску, аднаго (!) слова і пасаромелася спытаць у экзаменатара. Гэта быў магутны ўдар па маіх перакананьнях. Я пахіснуўся (і побач не знайшлося таго, хто б мог падтрымаць) — і далей арыентаваўся ў сваёй працы з вучнямі больш на расейскую мову, адсоўваючы родную на задворкі жыцьця. Дзякаваць Богу, сёньня я маю магчымасьць вярнуць сабе родную мову, але пачуцьцё віны перад ёю не зьнікае.

Другая віна — перад Чалавекам, які доўга спрабаваў дакрычацца-дастукацца да маёй зацуглянай душы (як і да душ усіх насельнікаў СССР), а я пачуў яго толькі тады, калі Чалавека ня стала. Аднойчы мне захацелася адгукнуцца на яго песьні цёплым словам, але сказаць гэтае слова ўжо не было каму.

Дзьве гэтыя віны леглі побач у маёй душы і, мабыць, добра паладзілі адна з адной. Вынікам стала тое, што летам 1991 года я зрабіў першую спробу — пераклад «Паляваньня на ваўкоў». 3 таго й пайшло…

Мае сябры, даведаўшыся, што я заняўся вершаванымі перакладамі, успрынялі навіну ў большасьці даволі скептычна. Адны казалі: навошта перакладаць на беларускую мову тое, што любы беларус можа чытаць і разумець у арыгінале? Другія, знаходзячы карысьць у такіх перакладах, іранізавалі зь іншага: маўляў, выяўляць талент у пяцьдзесят год — гэта несур'ёзна.

Наконт таленту скажу так: калі ён ёсьць, то яго ня сорамна выявіць і ў сто год (дарэчы, які б гэта быў цудоўны падарунак сабе да векавога юбілею!), а калі няма, то і ў дваццаць год няма чаго пнуцца.

Што ж адносна меркаваньня першых скептыкаў, то трэба сказаць, што гадоў дзесяць таму і я прытрымліваўся прыблізна такіх жа думак. Цяпер жа, па волі лёсу акунуўшыся ў перакладчыцкую дзейнасьць, убачыў тое, чаго раней бачыць ня мог: пераклады з блізкай ці далёкай мовы (тым больш пераклады вершаваныя) зьяўляюцца цудоўным іспытам на сталасьць, на магутнасьць мовы-рэцыпіэнта, дазваляюць параўнаўча ацаніць гнуткасьць і варыятыўнасьць дзьвюх моваў, выявіць іх глыбінныя магчымасьці. I гэта — на карысьць абедзьвюм мовам, спрыяе іх узаемаўзбагачэньню, і асабліва тады, калі гэта мовы блізкія.

Зразумела, што апошняя ўзьнёслая тырада адносіцца да перакладаў увогуле, а не да канкрэтна маіх перакладаў. Мой невялікі досьвед такой творчасьці яшчэ не дазваляе мне заўсёды знаходзіць безумоўна лепшыя струменьчыкі-адпаведнікі з чыстай крыніцы роднай мовы. Ня ўсім з таго, што ў мяне атрымалася, я задаволены. I прапануючы вынікі сваіх творчых высілкаў на суд чытачоў, спадзяюся атрымаць парады і крытычныя заўвагі, якія, магчыма, дапамогуць мне ўдасканаліць і зьмешчаныя тут тэксты ў прыватнасьці, і маё перакладчыцкае майстэрства наогул.

3 такіх меркаваньняў я даю свае пераклады ў паралелі з арыгіналамі. Пры гэтым я павінен адзначыць, што тэкстаў, напісаных самім У. Высоцкім, я ня бачыў. Арыгіналы, што падаюцца тут, сьпісаныя з магнітастужак (мною ці кімсьці іншым; нават зборнік, выдадзены ў 1993 годзе «Мастацкай літаратурай», складзены менавіта так, што відавочна), а таму знакі прыпынку, форма разьмяшчэньня вершаванага тэксту і, у большасьці, назвы — гэта дадумка перакладчыка.

Зборнік падрыхтаваны ў 1997 годзе і плянаваўся да выданьня перад 60-мі ўгодкамі У. Высоцкага. Але зрабіць гэта своечасова ў нашай неўпарадкаванай дзяржаве, на жаль, не атрымалася. I ўсё ж зборнік выходзіць.

Хочацца выказаць шчырую падзяку за дапамогу ў яго выданьні польскаму інстытуту IDEE і Магілёўскай асацыяцыі «Кола сяброў».

Задавальненьне і незадавальненьне, парады, крытыку і лаянку можна накіроўваць перакладчыку на адрас: 212030 Магілёў, а.с. 3.

Дзеці Расеі

Ня верыў я ніколі ў міражы, У новы рай ня складваў чамадана. Настаўнікаў пажэрла мора лжы І выплюнула дзесь ля Магадана. Між невукаў і я, у рэшце рэшт, Калі і выдзяляўся — вельмі мала. Ні стрэмкі не пакінуў Будапешт І Прага сэрца мне не разарвала. А мы ў жыцьці шумелі і на сцэне: Мы блытанікі шчэ, мы хлапчукі! Ды хутка нас заўважаць і ацэняць! Гэй! Супраць хто? Намнём яму бакі! Але мы адчувалі небясьпеку Задоўга, як пачнуцца халады. Прыходзіла прасьветленасьць аднекуль І душы замыкала на гады. І нас хаця расстрэлы не касілі, Жылі мы — дзе праз сорам, дзе праз боль. І ў нас, дзяцей той жудаснай Расеі, Ўлівала ліхалецьце алькаголь.

1979

Выбар

Шлях ці труна? Ізгой ці небыцьцё? Так, выбар небагаты перад намі. Даруюць нам маруднае жыцьцё. Мы зь ім скаваны моцна кайданамі. А нехта ўсё ж і выбраў наўздагад Зь бязглуздай верай, як зачараваны. Але ж ці то жыцьцё — што ў ланцугах? Хіба ж то выбар — калі ты скаваны? Каварная спагада нам такая, Як зельле ведзьмы ці як міражы. Сьмерць ад сваіх выглядвае з-за камня. І ззаду — сьмерць, але ўжо ад чужых. Здраньцьвела цела, ссохлася душа, І мы маўчым, як падстаўныя пешкі. А ў лабавым шкле бачна не шаша, А ганьбы выскал і крывыя ўсьмешкі. Калі б аковы тыя разарваць, То й горла перагрызьці не замнога Таму, хто здагадаўся прыкаваць Нас ланцугамі да жыцьця такога. Няўжо мы спадзяемся шчэ на штосьці? Ці, можа, нам ланцуг не па зубах? Чаму ж у браму раю аж да млосьці Мы стукаем па кованых скабах? Канчаць вайну?! — Якое адкрыцьцё! Але ж цану якую закруцілі! Нам прапануюць доўгае жыцьцё Ў віне, брыдоце, здрадзе, ганьбе, гнілі. Ці ж вартае жыцьцё такой цаны? Дарозе не канец яшчэ — спакойна! Паўзбоч тае — Вялікае — вайны Яшчэ магчыма паміраць прыстойна! І рана зьмешваць нас з балотнай тваньню! Мы гнёздаў сабе ў гнілі не саўём! Мы не памром пакутным існаваньнем! Мы лепш надзейнай сьмерцю ажывём!

Алфавит

Предложения

Copyrights and trademarks for the book, and other promotional materials are the property of their respective owners. Use of these materials are allowed under the fair use clause of the Copyright Law.